کد خبر: 553 |
تاریخ انتشار : ۰۴ مهر ۱۳۹۸ - ۱۸:۴۰ | ارسال توسط :
570 بازدید
۰
6
ارسال به دوستان
پ

پوپولیسم همان طور که از ریشه ی لغوی اش (Popular) برمی آید، ادعای “مردمی” بودن دارد ولی کدام مردم؟ مردمی که نگاهی غیرکارشناسانه، بدوی، روزمرّه و عُرفی ، عادتی ، عاطفی به همه چیز دارند. پوپولیسم به شکاف‌های قومی ، اجتماعی ، مذهبی دامن میزند. به عقده و نژاد‌پرستی میدان می دهد و باعث دو قطبی شدن جامعه می شود.

باز موسم انتخابات نزدیک است و از این جهت بی گمان افراد بسیاری کاندیدای انتخاباتی شده و با ارائه خویش برای ما، در پی اخذ رای مان به نفع خود خواهند بود. اما در این میان، شوربختانه، حدودی از این افراد، با بازی های روانی و غیرصادقانه، در جهت فریب احساسات صادق و ساده ما هستند. آفت غیر اخلاقی رواج یافته ای که همینک با عنوان های پوپولیسم، عوام فریبی و فریب افکار عمومی، جلوه گری میکند. یکی از مشهورترین و پیچیده ترین این بازی ها، بازی پروپاگاندا و “تبلیغات غیرواقع” است.

پوپولیسم نوعی سیاست است که ادعای نمایندگی یا حمایت از علائق ، احساس ها ، اشتیاق ها و بطور کلی منافع مردم عادی در برابر وضعیت سیاسی_حاکمیتی موجود دارد. رهبران عوام گرا یا پوپولیستی اغلب خارج از چهارچوب و اصول احزاب سیاسی عمل می کنند و تلاش می کنند با ابراز نارضایتی در برابر نخبگی حاکم یا خارجیان و دادن وعده هایی به اقشار پایین و به ویژه مردم عادی و بی سواد  آنان را در راستای منافع خود بسیج نمایند. اما به ندرت سیاست ها و راه کارهای عینی و عمل گرایانه برای نیل به وعده های داده شده ارائه می دهند.

پوپولیست ها هم عوام زده اند، هم عوام فریب!  آن ها به زبان توده های کم سواد سخن می گویند و توده های کم سواد را در مقابل طبقه ی باسواد و نخبه تهییج و تحریک می کنند. پوپولیسم همان طور که از ریشه ی لغوی اش (Popular) برمی آید، ادعای “مردمی” بودن دارد ولی کدام مردم؟ مردمی که نگاهی غیرکارشناسانه، بدوی، روزمرّه و عُرفی ، عادتی ، عاطفی به همه چیز دارند. حرکت‌های پوپولیستی برای بسیج مردم از عوام فریبی استفاده می‌کنند. زمانی نسبت به مشکلی که به تشریح آن می‌پردازند و می‌خواهند برای آن راه‌حلی ارایه دهند، کاملا جاهلند. اما برای یک پوپولیست آنچه مهم است، بسیج مردم است یا به طریق عوام فریبی و یا ارایه راه‌ حل‌هایی که کاملا نسبت به آنها بی‌اطلاع هستند. لذا به‌سادگی نمی‌توان فهمید کجا یک پوپولیست عوام فریبی می‌کند و کجا راه‌حلی را که ارایه می‌دهد، از جهالت او سرچشمه می‌گیرد. پوپولیست سیاستمداری است که اظهارنظرهایی عامه‌پسند ارائه می‌دهد که جذابند، اما غیرواقع‌ بینانه یا آسیب‌زا هستند. برای مثال سیاستمدار پوپولیست می‌گوید: “ساکنین شهرستان اورمیه خصوصا بخشهای خدمات رسان از جمله بانک‌ها و بهداشت و درمان و آموزشی و حتی اصناف لازم است زبان ترکی آذربایجانی را یاد بگیرند . ” این در حالی است که ساکنین شهر ارومیه کردها ، ترک ها و آشوری_ارمنی ها هستند و زبان رسمی کشور فارسی است.

پوپولیسم چگونه بازتولید می شود؟ سه علت تقویت کننده‌ی پوپولیسم هستند ؛

یک: جریاناتی که با باورهای عوامانه کاسبی می کنند.

دو: متخصّصان و نخبگانی که حاضر نیستند از “برج عاج”  فرود آیند و برای مخاطب غیرمتخصّص حرف بزنند و بنویسند.

سه: رسانه های اجتماعی که به علت نبود فضای رسانه ای آزاد در کشور ، افراد در گروه هایی قرار می گیرند که هر عضو از آن گروه، از اطلاعات همان گروه حمایت می کند. این موضوع منجر به پلاریزاسیون یا “کمان اطلاعات” می شود. این مساله در ادامه منجر به افراطی تر شدن اعضای گروه در اعتقادات خودشان می شود. همچنین شکاف بین گروه های مختلف را عمیق تر می کند.

پوپولیسم خطرناک است. آرام آرام می‌آید و حتی در شرایطی نسبتا پایاپای و شکننده برنده می شود. اما وقتی پایش به رکاب قدرت رسید به سرعت شتاب می گیرد. پوپولیسم هراس آور است و همین هراس است که به توده انگیزه می دهد. چون در جامعه ی مستعد پوپولیسم، آن بالایی ها فقط با هراس است که به فکر پایینی ها می افتند. جالب آنکه خیلی مواقع دیده می شود که موج پوپولیسم توسط تاییدشدگان خود حاکمیت راه می افتد. هیتلر یک نمونه ی وحشتناک پوپولیسم است. او به آلمانی ها قبولاند که آنها نژاد آریایی هستند و نژاد آریایی نژاد برتر است. سپس توانست آنها را متحد و منسجم سازد تا نژاد برتر را بر جهان سیطره دهد. هیتلر در آلمان از دل دموکراسی بالا آمد. با یک اکثریت شکننده. اما همینکه به قدرت رسید جهان را به آتش کشید.

پوپولیست‌های رادیکال، تعمداً گسل‌های اجتماعی را فعال می‌کنند تا از شکاف‌های اجتماعی سود برند. آن‌ها کینه‌های خاموش یا روشن اجتماعی را تحریک و ملتهب می‌کنند و مردم را علیه هم می‌شورانند: روستایی را در برابر شهری، کارگر را در برابر کارفرما، فقیر را در برابر توانگر، مذهب را در برابر مذهب ، قوم را در برابر قوم  … و اتفاقاً یکی از بهترین اسلحه‌های اجتماعی را در اختیار دارند: “توپخانۀ عوام” هر لحظه آماده است به نفع آن‌ها مواضع احزاب و جریان‌های دیگر را گلوله‌باران کند.

پوپولیسم که پایی در دروغ و عوامفریبی دارد، به اخلاق سیاسی درون یک جامعه ضربه می‌زند. شعارهای پوپولیست‌ها به ثبات سیاسی یک کشور خدشه وارد می‌آورد و نخبگان سیاسی یک کشور را بی‌اعتبار می‌سازد.

پوپولیسم به شکاف‌های قومی ، اجتماعی ، مذهبی دامن میزند. به عقده و نژاد‌پرستی  میدان می دهد و باعث دو قطبی شدن جامعه می شود. دو قطبی کردن و دوگانه دیدن همه چیز امری است تقلیل‌دهنده برای درک یک جهان بسیار پیچیده که در آن نه دو موقعیت متضاد در برابرهم، بلکه هزاران هزار موقعیت در هم تنیده وجود دارند.

جوامع انسانی  سطح بسیار بالایی از پیچیدگی را دارند که دائما بر این پیچیدگی افزوده می‌شود ، در شرایط امروز جهان و نزدیک شدن و درگیر شدن هر چه بیشتر فرهنگ‌ها، زبان‌ها، موقعیت‌ها با یکدیگر چه میان کشورها و چه درون یک کشور و یک شهر، این پیچیدگی‌ها  هر روز بیشتر می‌شوند. در این شرایط، تداوم به اندیشیدن با ابزارهای ساده‌سازی جهان، و اصرار بر سیاه و سفید دیدن  پدیده هایی که میلیون‌ها رنگ در خود دارند، در نهایت ما را دچار کوررنگی و در افتادن به قضاوت های نادرست و حتی رفتن به کج‌راهه تنش‌های سخت و خطر فروپاشی‌های اجتماعی می‌برند.

بنابراین برای جلوگیری از پوپولیسم باید رفاه اجتماعی را افزایش داد ، رفاه اجتماعی بعنوان پادزهر پوپولیسم عمل می کند. در شرایط کنونی اغلب مشکلات سیاسی و اجتماعی کشور در گرو حل شدن مشکلات اقتصادی و رفاهی است و تا زمانی که مشکلات اقتصادی به صورت منطقی حل نشود، نمی‌توان نسبت به حل مشکلات سایر بخش‌ها امیدوار بود. برای این که مانع از خطر پوپولیسم شویم، نیاز است سیاست‌های درست رفاهی را بر اساس آموزه‌های علمی اقتصادی به پیش بریم. در شرایط کنونی عاقلانه‌ترین کار آن است که دولت در زمینه رفاهی کاستی‌ها و نقصان‌های خود را بپذیرد و تلاش کند برای این کمبود‌ها راه‌حل مناسب ارائه دهد.

 

اردلان جهانگیری؛ کارشناس ارشد جامعه شناسی

لینک کوتاه خبر:
×
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسطURMIYE 24 در وب سایت منتشر خواهد شد
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد
  • لطفا از تایپ فینگلیش بپرهیزید. در غیر اینصورت دیدگاه شما منتشر نخواهد شد.
  • ارسال دیدگاه برای این مطلب مقدور نمی باشد!