کد خبر: 2825 |
تاریخ انتشار : ۲۶ بهمن ۱۳۹۹ - ۱۲:۵۱ | ارسال توسط :
284 بازدید
۰
1
ارسال به دوستان
پ

دم دم نامه در باب جنگ های امیرخان برادوست و چگونگی اوضاع کردستان در زمان لشکرکشی شاه عباس صفوی بدانجاست. گوینده ی این منظومه ی حماسی ، استاد « ملا کریم هنرمند » متخلص به « فدایی » است که به سال ۱۳۰۷ هجری شمسی در روستای سی سر Siser منطقه ی گورک سردشت دیده به جهان گشود.

دم دم نامه در باب جنگ های امیرخان برادوست و چگونگی اوضاع کردستان در زمان لشکرکشی شاه عباس صفوی بدانجاست. گوینده ی این منظومه ی حماسی ، استاد « ملا کریم هنرمند » متخلص به « فدایی » است که به سال ۱۳۰۷ هجری شمسی در روستای سی سر Siser منطقه ی گورک سردشت دیده به جهان گشود.

حیات فرهنگی – ادبی استاد فدایی از سن ۱۹ سالگی ایشان آغاز شد و مدت ۵۱ سال ادامه یافت و سرانجام پس از یک سال درد و رنج ناشی از سرطان ریه ، در فروردین ماه سال ۱۳۷۲ هجری شمسی در روستای « کاولان علیا» چشم از جهان فروبست و در بالای کوهی با صفا ، درست روبه روی همان روستا به خاک سپرده شد و خورشید حیات مادی ایشان غروب کرد .استاد فدایی یکی دیگر از شاگردان بزرگ احمد خانی و حاجی قادر کویی است.

آثار فدایی عبارتند از:

۱- منظومه ی حماسی – غنایی لاس وخزال در بیش از ۷۰۰ ؛ بیت شعر در بحر هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف می باشد

۲- میژووی ژیان ( سرگذشت استاد در قالب بحر هزج

٣- کلیات فیدایی – دمدم نامه که در بحر متقارب مسدس محذوف ( یا مقصور ) ، بر وزن شاهنامه ی « فردوسی » در بیش از هفت هزار بیت سروده شده است . فدایی در این منظومه ی زیبای خود پس از نعت و ستایش حق ، هم چون خانی به سیه روزی کرد اشاره کرده و از خدا می خواهد که او را یاری دهد تا به خوبی از عهده ی کار برآید و جنگنامه ی قهرمانان دمدم را به نظم کشاند.

تکایه ده که م من له یه زدانی پاک / خوداوه ندی ئاو و خوداوه ندی خاک
خوداوه ندی شت زان و زانا به راز / له هه رچی که س و کاره ئه و بی نیاز
ببه خشی به من هیزی شیعری جوان / که به یتیکی دانیم ریک و روان
له جه نگاوه ری کورد و سه رسه ختیان / له کینه و شه ر شور و به د به ختیان
چ به یتى هه موو باسی ئازایه تی / شه ری شیره مه ردان و مه ردایه تی
شه ری شوره لاوانی عاشق به ماف / شه ری کوردی یه خسیری به ند و ته ناف
شه ری کاوه یی کوردی بی ترس و له رز / ئه میرخان سه رکرده یی پایه به رز
ده که م باسی خؤراگری دمدمی / که چون به رد و دیوار و بورجی ، جمی
خودا هیزی شیعرم ئه گه ر پن بدا / نه بی ته یری روحم له به ده ن جودا
له به حری ته قاروب ده خه م خوله ئاو / ده که م گه وهه ری شیعر په خش و بلاو
ده هینم ئه له و به حره دا دانه دور / له بو باسی کوردانی ئازا و گور

برگردان:

تمنا می کنم ز یزدان پاک / خداوند آب و خداوند خاک
خداوند عالم و دانا به راز / از هر چه کس و کار است اوست بی نیاز
بدهد به من توان گفتن شعر زیبا را / که شعری بگویم سخته و روان
از جنگاوری کرد و سرسختی ایشان / از جنگ ها و مصیبتها و بدبختی های ایشان
بیتی که همه از مردانگی ایشان بگوید / جنگ شیرمردان و مردانگی ها
جنگ چابکسواران عاشق عدالت / جنگ کرد اسیر در بند و طناب
جنگ کاوه ی کرد بی ترس و نبرده / امیرخان رهبر پایه بلند
از دمدم سخن می گویم / که چه طور برج و دیوار آن فروریخت
اگر خداوند قدرت شاعری به من بدهد/ و پرنده ی روحم را از بدن جدا نکند
خود را در بحر تقارب به آب می اندازم / و گوهر شعر را پراکنده خواهم ساخت
و از آن بحر گوهر یک دانه را بیرون خواهم آورد/ و از دلیری کُردها و مردانگی ایشان سخن خواهم گفت

نمونه ای دیگر از « دمدمنامه » ، بحثی از « امیرخان زرین دست »

له نیو کورد ته وهه ی که گه ل دوست بوو / ئه میر خان ، خانی برا دوست بوو
هه ر ئه و بؤ گه ل و هوز غه مخور بوو / هه ر ئه و ده ست و دل باز و شت زور بوو
به هیز و سویا وه ک سوله یمان بوو / له تیره و ره گه ی هؤزی گوران بوو
به گؤران نابی بلئی بی ره گه ن / به هیلالی به ردی حه سه ن وه ی ده گه ن
حه سه ن ودی ودکو خور ده داوه نوور / له سه ر خاکی دیناوه ر و شاره زوور
له نیو ئه و ولاته ی حه سه ن خان بوو / هه ر ئه و خاوه نی مور و فه رمان بوو
ئه میرخان به گزاده یی پر هونه ر / زریی شیره مه ردانی کوردی له به ر
له به خشیندا دوژمنی مال بوو له روژی شه را روسته می زال بوو
له کاتی شه ری تیرو که وان / له مه یدانی شه ردا ده بوو قاره مان
ده می بزم ، شادیده ری کور بوو / ده می رزم ، هوشیار و بسپؤر بوو

به سه خایه تی که س نه بو وه ک ئه وی / سه ری سه ربلندانی کردبوو نه وی
که ده یگرد دوو ده ستی ئه و زیر وه شان / ده گریا هه ور، به حر ده یگرت ژان
له ئه سپی حودوودی ده بوو گه ر سوار / ده له رزی دلی تووس و ئه سفندیار
رقی هه ر وه کوو بوومه له رزه ی زه وی / به لا بوو ئه گه ر هاتبا لووزه وی
هه لویی چر و کیو و ده شت و ته لان / شاهینی که ژ و سه ر چیا به رزه کان

برگردان:

در بین کردها آن کسی که وطن دوست بود / امیرخان ، خان برادوست بود
فقط او بود که برای قوم و قبیله ی خود غم می خورد / فقط او بود که سخاوتمند و بخشنده بود
قدرت و شوکت او هنجون سلیمان بود / او از تیره و نژاد ایل گوران بود
نباید به گوران ها بگویید که بی ریشه هستند / از لحاظ رفعت و بلندی به هلال بدر « حسنوی » می رسند
حسنوی که مانند خورشید نورافشانی می کرد / بر روی خاک « دیناور » و « شهرزور
در آن سرزمینی که حسن خان فرمانروایی می کرد / تنها او صاحب سکه و مهر و فرمان بود
امیر خان نیز بیگزاده ی پُرهنر / که زره جنگ شیرمردان کرد را به تن داشت
در بخشش دشمن مال و ثروت بود / و در روز جنگ همچون رستم زال بود
در هنگام جنگ با شمشیر و تیر و کمان / در میدان جنگ قهرمان بود
به هنگام نشاط مایه ی شادی دل دوستان و مجلس بود / هنگام جنگ هوشیار و متخصح بود
در سخاوت کسی همچون او وجود نداشت / و سر سر بلندان را پایین انداخته بود
هنگامی که دو دست او زرافشانی می نمود / ابرها به گریه می افتادند و بحرها از درد به خود می پیچیدند
و هنگامی که بر اسب حدودی سوار می شد / از هیبت وی دل توس و اسفندیار به لرزه می افتاد
خشم وی همچون زلزله بود / اگر نعره اش برمی خاست
عقاب کوه و دشت و دمن بود / شاهین کوه و کوهستان های سر به فلک کشیده بود 

قسمتی دیگر از روایت
دلم ناراوه ستی له به ر یه وه ی غه می له به ر یه وه ی ژانی
بانگیکم وه به ر خودای ، یه وی دیکه م به ر پیغه مبه ری اخر زه مانی

گفت و گوی امیر خان با خان ابدال مکری
بلا بوت بم به برایه ک ی دایک و بابی یه …/ ده مانچانت بو ده شکینم جوی له میسری یه / تفه نگانت بو ده شکینم خانی قوم جوی له وه ستا شاقولی یه…/ مه گه ر یه و شه ره کی کردبی روسته می مازندرانی له بن کیوی ده ماوه ندی سپی دیوی ده هینا زه وتی شیری یه …
بوت ده چمه گولی دمدمی،چ دمدمیکی ره نگینه / چومی باراندیزی دیته خواری چه ندی زولال و شیرینه /لیم بویه قه سریکی جندی یه خه مخواری ده بریه وه…

سخنان شاه عباس
حه سه ن خانه / بلا بکه ین تگبیر و رایانه / به سه رمان داهات زستانه / زستان چوو و رابرد هاوینه / رابه به دل و یه قینه / زوکه شوغلم بو پیک بینه / دمدم له بو بسینه / یه وسال حه وت سال له من یاغینه…

توصیف محاصره قلعه توسط لشکر گردآوری شده

له قوشه نی له توغیانی/ دار و به رد هاته هه ژیانی / توز گرتی به ری یاسمانی/ بوه روژی یاخر زه مانی
له و کافری ده به فیله / سه ری رمبیان ده لیی بیله
جواب چو له بو خانی یه / چاکه خو بکا قوی یه / عاله م بو یه و بزوتی یه/ چاک شه ریک له سه ر دینی یه
دمدمم به ردی مه یدانی / لیی ده ن توپی ییسفه هانی/ توزگرتی به ری یاسمانی…دمدمم به ردیکی شینه / چوارزستانه پینج هاوینه / تییدا خانی له پ زیرینه/ زه فه ریان پی نه به ردینه …
خان ؛ کوتیه تایفه ی خه زایی یه :هه رچی هه لی قه یدی نی یه / هه رچی بمری فیدایی یه / هه رچی بکوژری خه زایی یه …
سواریک هاتووه یه سپی شی یه / خان ده پرسی یه وهه کی یه / خان یه وه گوره ی پیروتی مه رگی یه
سواریک هاتووه به نادری/ که س نی یه چه کانی وه رگری/ خان ده پرسی یه وهه کی یه/ خان یه وهه زره تی خدری/ سواریک هاتووه له بو گشتی / به ویه سوره تی به هشتی / خان ده پرسی یه وهه کی یه/ یه وهه وه یسی ماهی ده شتی
خان ئه بدال و کاکه خانه / حه وت شه وان و حه وت روژانه/ شه ریان ده کرد به شیرانه / شیران نه یاندی کیلانه / له ش که وتبون وه کی گردانه/ خوین روی هه ر وه ک جوگانه..
بانگم وه به ر میری میران/ خان بو خوی ده کا ته گبیران / حه وت پولی دایه به ر شیران / بانگم وه به ر پادشای قودره تی / خانیان شه هید کرد به کوتکی خیوه تی / هاوار و رورو دمدمه

 

گردآورنده: کیومرث حاجی‌محمدی؛ پژوهشگر حوزه تاریخ و فرهنگ کردی

 

قلعه دم دم و امیرخان برادوست به نقل از چند منبع

حقیقت را مدیریت نکنید،‌ حقیقت را بگویید

درآمدی کوتاه بر ادبیات کردی کرمانجی در سده بیستم میلادی

 

لینک کوتاه خبر:
×
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسطURMIYE 24 در وب سایت منتشر خواهد شد
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد
  • لطفا از تایپ فینگلیش بپرهیزید. در غیر اینصورت دیدگاه شما منتشر نخواهد شد.
  • ارسال دیدگاه برای این مطلب مقدور نمی باشد!